Botulizm

mgr inż. Justyna Winiarska

Botulizm-zatrucie jadem kiełbasianym u mięsożernych zwierząt futerkowych

Zdrowotność stada podstawowego jak również młodzieży jest istotnym czynnikiem determinującym racjonalny chów i hodowlę. Tylko zdrowe zwierzęta o dobrych uwarunkowaniach genetycznych mają szansę wykazać się wysoką jakością produkcyjną. Dla osiągnięcia tego celu hodowca winien zachować odpowiednio wysoki poziom dobrostanu zwierząt oraz przestrzegać rygor sanitarny. W przeciwnym razie zwierzęta, które są całkowicie uzależnione od człowieka, są narażone na choroby różnego pochodzenia. Wyróżnić możemy zatrucia, takie jak zatrucie tłuszczem, paszami mięsnymi, zatrucia chemiczne, choroby niezakaźne: choroba żółtego tłuszczu, kamica moczowa, brodawczyca jamy ustnej, zapalenie żołądka, choroby wirusowe: plazmocytoza (choroba aleucka norek), wirusowe zapalenie jelit, parwowirusowe zakażenie lisów, nosówka, choroba Aujeszkyego oraz wiele chorób bakteryjnych. Przykładem choroby wywołanej przez bakterie jest botulizm. Stanowi jeden z ważniejszych problemów w hodowli zwierząt futerkowych ze względu na wysoką śmiertelność i brak skutecznej terapii. Jest to zatrucie jadem kiełbasianym, choroba ma zazwyczaj przebieg masowy a za jej wywołanie odpowiadają toksyny laseczki jadu kiełbasianego- Clostridium Botulinum, które występują na całym świecie, najczęściej w glebie, posiadającą dużą ilość materii organicznej. Bakteria obecna jest również w jelitach ryb morskich lub zabrudzonym, zanieczyszczonym odchodami zwierząt domowych i gryzoni mięsie, odpadach poubojowych, padłych zwierzętach czy warzyw, co jest potencjalnym źródłem zakażenia dla norek i lisów. Jeśli mięso i inne odpady będą przechowywane w warunkach sprzyjających rozwojowi, np. poprzez składowanie w większych ilościach na stosie, gdzie w środkowych partiach występuje brak dostępu powietrza zapewni to idealne środowisko dla rozwoju beztlenowej bakterii Clostridium. Sam zarazek czy też jego forma przetrwalnikowa nie wywołują zakażenia. Przy braku dostępu tlenu, pH ok. 7,4-7,6 i temperaturze optymalnej powyżej 33oC bakteria wytwarza egzotoksynę, która jest najsilniejszym jadem produkowanym przez drobnoustroje. Zatrucie u norek powoduje już 0,000001 ml jadu. Laseczki kiełbasiane dzieli się na 8 dotychczas opisanych typów: A, B, C, D, E, F oraz G, które różnią się przede wszystkim swoistą toksycznością czy właściwościami immunologicznymi. U norek najczęściej powodującym zatrucia jest jad typu C, natomiast u lisów srebrzystych i polarnych jad typu E. Toksyna jest wysoce odporna na procesy gnilne , w zwłokach zachowuje swą aktywność do 8 miesięcy, jest odporna na działanie antybiotyków, unieszkodliwić ją może wpływ wysokiej temperatury w 80o - 100o Cginie po 30 minutach.

Zakażenie u mięsożernych zwierząt futerkowych następuje przez przewód pokarmowy, toksyny zawarte w karmie dostają się do organizmu, są odporne na soki trawienne, absorpcja następuje w jelicie cienkim i częściowo grubym. Mechanizm działania toksyny polega na wytworzeniu bloku nerwowo- mięśniowego, który jest bezpośrednią przyczyną śmierci, ponieważ powoduje porażenie mięśni oddechowych. Do objawów klinicznych sugerujących intoksykację jadem kiełbasianym należą zaburzenia ze strony układu nerwowego. Rozwój choroby zależy od gatunku zwierzęcia oraz dawki wprowadzonego jadu. Najkrótszy okres inkubacji choroby stwierdzony został u norek (kilka godzin), a śmiertelność sięga 80-100%. Przebieg choroby może być nadostry lub ostry. Pierwszy dotyczy nagłych padnięć zwierząt, występują drgawki i przenikliwy pisk. Drugi natomiast charakteryzuje się zmienionym sposobem poruszania się ( sztywny chód, czołganie się na brzuchu odpychając się nogami, porażenie tylnych partii tułowia i kończyn, wiotkość ciała zwierzęcia), zwierzęta nie mogą przyjmować wody i karmy, występują silne duszności, szkliste oczy, rozszerzone źrenice i często obniżona temperatura ciała. Ostateczne rozpoznanie polega na wykazaniu obecności toksyny botulinowej w karmie, we krwi chorych zwierząt, bądź sekcyjnie w przewodzie pokarmowym. Wykrycie obecności toksycznego jadu umożliwia zlokalizowanie źródła jej pochodzenia, gdzie najczęściej jest to nieodpowiednio przechowywana karma. Wówczas należy uniemożliwić dalszy dopływ toksyny poprzez odstawienie podejrzanego pokarmu, oraz jak najszybciej podać surowicę antytoksyczną, która neutralizuje toksynę niezwiązaną. Udowodniono, iż zadowalające efekty daje aplikacja penicyliny o przedłużonym działaniu z dodatkowo podaną porcją witamin z grupy B oraz płynem nawadniającym.

Swoista profilaktyka botulizmu mięsożernych zwierząt futerkowych opiera się przede wszystkim na systematycznym zwiększaniu odporności zwierząt na jad kiełbasiany za pomocą inaktywowanej szczepionki zawierającej anatoksynę na fermach zagrożonych chorobą. W profilaktyce ogólnej, aby uniemożliwić rozwój toksycznej bakterii należy kontrolować jakość karmy, warunki jej transportu i przechowywania oraz zachować odpowiedni poziom higieny pasz.



Piśmiennictwo:

Cholewa R. Chów i hodowla zwierząt futerkowych, Poznań 2000.

Gliński Z., Kostro K., Sławoń J., Zoń A.; Podstawy hodowli lisów i norek: Zasady żywienia lisów i norek, Warszawa 2002.

Oyrzanowska J. Choroby mięsożernych zwierząt futerkowych, Warszawa 

Wróć